ตอนที่ 4 เสียงวรรณยุกต์และพยางค์

ภาษาไทย ม.4อ่านประมาณ 7 นาทีแบบฝึก 8 ข้อ พร้อมเฉลย
วิดีโอบทนี้กำลังจัดทำระหว่างนี้อ่านเนื้อหา ดาวน์โหลดใบงาน และทำแบบฝึกด้านล่างได้เลย

เสียงวรรณยุกต์ และอักษร 3 หมู่

เสียงวรรณยุกต์ (tone) คือระดับเสียงสูงต่ำของพยางค์ ภาษาไทยมี 5 เสียง ได้แก่ เสียงสามัญ เสียงเอก เสียงโท เสียงตรี และเสียงจัตวา ถ้าเปลี่ยนเสียงวรรณยุกต์ ความหมายของคำจะเปลี่ยนไปทันที เช่น เสือ เสื่อ เสื้อ

รูปวรรณยุกต์ คือเครื่องหมายที่เขียนไว้เหนือพยัญชนะ มี 4 รูป ได้แก่ ไม้เอก ( ่ ) ไม้โท ( ้ ) ไม้ตรี ( ๊ ) และไม้จัตวา ( ๋ ) สังเกตว่าเสียงมี 5 แต่รูปมีเพียง 4 เพราะเสียงสามัญไม่มีรูปของตัวเอง

ระวัง รูปวรรณยุกต์ไม่จำเป็นต้องตรงกับเสียงวรรณยุกต์ เช่น ค้า มีไม้โท แต่ออกเสียงตรี · ค่า มีไม้เอก แต่ออกเสียงโท · ขา ไม่มีรูปวรรณยุกต์เลย แต่ออกเสียงจัตวา คำที่ไม่มีรูปวรรณยุกต์ก็ยังมีเสียงวรรณยุกต์เสมอ

อักษร 3 หมู่

การที่รูปกับเสียงไม่ตรงกัน เพราะเสียงวรรณยุกต์ขึ้นกับ หมู่ของพยัญชนะต้น ด้วย พยัญชนะ 44 ตัวแบ่งเป็น 3 หมู่

  • อักษรสูง 11 ตัว ได้แก่ ข ฃ ฉ ฐ ถ ผ ฝ ศ ษ ส ห
  • อักษรกลาง 9 ตัว ได้แก่ ก จ ฎ ฏ ด ต บ ป อ
  • อักษรต่ำ 24 ตัว คือพยัญชนะที่เหลือทั้งหมด แบ่งเป็นอักษรต่ำคู่ 14 ตัว (ค ฅ ฆ ช ซ ฌ ฑ ฒ ท ธ พ ฟ ภ ฮ) และอักษรต่ำเดี่ยว 10 ตัว (ง ญ ณ น ม ย ร ล ว ฬ)

อักษรกลางเป็นหมู่เดียวที่ผันได้ครบทั้ง 5 เสียง จึงใช้เป็นแม่แบบจำเสียงได้ว่า กา ก่า ก้า ก๊า ก๋า = สามัญ เอก โท ตรี จัตวา

หลักการผันวรรณยุกต์ คำเป็น และคำตาย

คำเป็น คือพยางค์ที่ประสมสระเสียงยาวในแม่ ก กา (เช่น ปลา มือ) หรือมีตัวสะกดในแม่ กง กน กม เกย เกอว หรือเป็นสระ อำ ใอ ไอ เอา (เช่น น้ำ ใจ ไป เรา)
คำตาย คือพยางค์ที่ประสมสระเสียงสั้นในแม่ ก กา (เช่น จะ ติ เกะ) หรือมีตัวสะกดในแม่ กก กด กบ (เช่น นก จด ลูบ)

ข้อสังเกตที่ช่วยได้มาก: ถ้าพยางค์มีตัวสะกด ให้ดูว่าเป็นแม่อะไร แต่ถ้า ไม่มีตัวสะกด ให้ดู สระสั้นหรือสระยาว สระยาวเป็นคำเป็น สระสั้นเป็นคำตาย (ยกเว้น อำ ใอ ไอ เอา ซึ่งนับเป็นคำเป็น)

หมู่อักษรไม่มีรูป คำเป็นไม่มีรูป คำตายไม้เอกไม้โทไม้ตรีไม้จัตวา
กลางสามัญ (กา)เอก (จด)เอก (ก่า)โท (ก้า)ตรี (ก๊า)จัตวา (ก๋า)
สูงจัตวา (ขา)เอก (ขับ)เอก (ข่า)โท (ข้า)ไม่มีไม่มี
ต่ำสามัญ (คา)สระสั้น ตรี (คะ นก) · สระยาว โท (นาค)โท (ค่า)ตรี (ค้า)ไม่มีไม่มี

เมื่อมีรูปวรรณยุกต์ ให้ผันตามรูปในตาราง ทั้งคำเป็นและคำตายใช้หลักเดียวกัน เช่น ค่ะ เป็นอักษรต่ำ คำตาย ไม้เอก จึงออกเสียงโท · จ๊ะ เป็นอักษรกลาง ไม้ตรี จึงออกเสียงตรี ส่วนไม้ตรีและไม้จัตวาพบกับอักษรกลางเป็นหลัก เช่น โต๊ะ ก๋วยเตี๋ยว

ตัวอย่าง จงบอกเสียงวรรณยุกต์ของคำต่อไปนี้
วิธีคิด (1) ดูพยัญชนะต้นว่าหมู่ใด (2) ดูว่าคำเป็นหรือคำตาย (3) ดูรูปวรรณยุกต์ แล้วเปิดตาราง
1) ปลา → ป เป็นอักษรกลาง ไม่มีรูปวรรณยุกต์ คำเป็น → สามัญ
2) ข่าว → ข เป็นอักษรสูง ไม้เอก → เอก
3) ม้า → ม เป็นอักษรต่ำ ไม้โท → ตรี
4) นก → น เป็นอักษรต่ำ ไม่มีรูป สะกดแม่ กก เป็นคำตาย สระสั้น → ตรี
5) นาค → น เป็นอักษรต่ำ คำตาย แต่สระยาว → โท
6) ปาก → ป เป็นอักษรกลาง คำตาย ไม่มีรูป → เอก

กรณีอักษรควบและอักษรนำ ให้ดูอักษรตัวหน้าเป็นหลัก เช่น ครู ค เป็นอักษรต่ำ จึงเป็นเสียงสามัญ · หมา ห เป็นอักษรสูงที่นำ ม จึงเป็นเสียงจัตวา · หนู ก็เป็นจัตวาเช่นกัน

ตัวอย่าง จงจำแนกว่าคำใดเป็นคำเป็น คำใดเป็นคำตาย
จาน → สะกดแม่ กน → คำเป็น
จด → สะกดแม่ กด → คำตาย
จะ → ไม่มีตัวสะกด สระอะเป็นเสียงสั้น → คำตาย
จา → ไม่มีตัวสะกด สระอาเป็นเสียงยาว → คำเป็น
ไป → สระไอ นับเป็นคำเป็น
ลูก → สระยาว แต่สะกดแม่ กก → คำตาย

พยางค์ และการนับพยางค์

พยางค์ (syllable) คือหน่วยเสียงที่เปล่งออกมาในครั้งเดียว ประกอบด้วย 3 ส่วนที่ขาดไม่ได้ คือ พยัญชนะต้น สระ และ วรรณยุกต์ ส่วนอีกส่วนคือ ตัวสะกด ซึ่งมีก็ได้ ไม่มีก็ได้

  • ตา = ต + า + สามัญ (ไม่มีตัวสะกด)
  • กลอง = กล + ออ + สามัญ + ง สะกด
  • ครู = คร + อู + สามัญ (ไม่มีตัวสะกด)

พยัญชนะต้นอาจเป็นตัวเดียวหรือสองตัว (อักษรควบ) ก็ได้ และพยางค์ที่ไม่มีรูปวรรณยุกต์ก็ยังมีเสียงวรรณยุกต์ เช่น ครู เป็นเสียงสามัญ ส่วนพยางค์ที่ขึ้นด้วยสระ เช่น อา ถือว่าขึ้นต้นด้วยเสียงพยัญชนะ อ (เสียงกึ่งหยุดในลำคอ)

วิธีนับพยางค์

ให้ นับจากเสียงที่อ่านออกมา ไม่ใช่นับจากจำนวนตัวอักษร โดยนับจำนวนเสียงสระ เพราะ 1 พยางค์มีสระ 1 เสียงเสมอ สระประสมอย่าง เอีย เอือ อัว ยังนับเป็น 1 พยางค์ เช่น เมือง เสียง ตัว

ตัวอย่าง จงนับพยางค์ของคำต่อไปนี้ พร้อมเขียนเสียงอ่าน
1) ผลไม้ อ่านว่า ผน-ละ-ไม้ → 3 พยางค์ (มีเสียง อะ แทรกหลัง ผล โดยไม่เขียนรูปสระ)
2) ธรรมชาติ อ่านว่า ทำ-มะ-ชาด → 3 พยางค์
3) ปัญหา อ่านว่า ปัน-หา → 2 พยางค์ (ญ เป็นตัวสะกด ส่วน ห เป็นพยัญชนะต้นของพยางค์ถัดไป)
4) ธรรม อ่านว่า ทำ → 1 พยางค์ แม้เขียนด้วยตัวอักษรหลายตัว
5) ตลาด อ่านว่า ตะ-หลาด → 2 พยางค์
ข้อที่มักพลาด (1) เห็นคำเขียนสั้นแล้วนับน้อยเกินไป ทั้งที่อ่านออกเสียงหลายพยางค์ เช่น ผลไม้ ตลาด พยาบาล (พะ-ยา-บาน) (2) เห็นคำเขียนยาวแล้วนับมากเกินไป ทั้งที่อ่านพยางค์เดียว เช่น ธรรม จักร (3) นับอักษรควบเป็นสองพยางค์ เช่น ปลา กลอง ที่จริงมีพยางค์เดียว เพราะควบกล้ำอยู่ในพยัญชนะต้นของพยางค์เดียวกัน

สรุปสั้น ๆ

  • เสียงวรรณยุกต์มี 5 เสียง (สามัญ เอก โท ตรี จัตวา) แต่รูปวรรณยุกต์มี 4 รูป และรูปไม่จำเป็นต้องตรงกับเสียง
  • อักษร 3 หมู่ คือ สูง 11 ตัว กลาง 9 ตัว ต่ำ 24 ตัว ใช้กำหนดเสียงวรรณยุกต์ โดยอักษรกลางผันได้ครบ 5 เสียง
  • เมื่อมีรูปวรรณยุกต์ ให้ผันตามหมู่อักษร เช่น อักษรต่ำไม้เอกเป็นเสียงโท ไม้โทเป็นเสียงตรี
  • คำเป็นลงท้ายด้วยสระยาวหรือแม่ กง กน กม เกย เกอว ส่วนคำตายลงท้ายด้วยสระสั้นในแม่ ก กา หรือแม่ กก กด กบ
  • คำตายอักษรกลางและสูงที่ไม่มีรูปเป็นเสียงเอก ส่วนอักษรต่ำเป็นเสียงตรีเมื่อสระสั้น และเสียงโทเมื่อสระยาว
  • พยางค์ประกอบด้วยพยัญชนะต้น สระ วรรณยุกต์ และอาจมีตัวสะกด การนับพยางค์ให้นับตามเสียงอ่านจริง
PDF
ดาวน์โหลดใบงาน ธรรมชาติของภาษาและเสียงในภาษาไทยสรุปเนื้อหา แบบฝึกหัด และเฉลยท้ายเล่ม พิมพ์แจกในห้องเรียนได้

แบบฝึกหัด กดเลือกคำตอบ แล้วดูเฉลยได้ทันที

1.เสียงวรรณยุกต์และรูปวรรณยุกต์ในภาษาไทยมีจำนวนเท่าใด
เสียงวรรณยุกต์มี 5 เสียง คือ สามัญ เอก โท ตรี จัตวา แต่รูปวรรณยุกต์มี 4 รูป คือ ไม้เอก ไม้โท ไม้ตรี ไม้จัตวา เพราะเสียงสามัญไม่มีรูปของตัวเอง
2.ข้อใดเป็นอักษรกลางทั้งหมด
อักษรกลางมี ก จ ฎ ฏ ด ต บ ป อ ชุดที่ถูกคือ ก จ ด บ ป อ ส่วนชุดที่มี ผ หรือ ห ปนอยู่เป็นอักษรสูง และชุดที่มี ท ปนอยู่เป็นอักษรต่ำ
3.คำว่า "ค้า" ออกเสียงวรรณยุกต์ใด
ค เป็นอักษรต่ำ เมื่อมีไม้โทจะออกเสียงตรี ไม่ใช่เสียงโทตามรูป จึงต้องดูหมู่อักษรประกอบกับรูปวรรณยุกต์เสมอ
4.ข้อใดเป็นคำตายทั้งหมด
ลูก และ ปาก สะกดแม่ กก ส่วน จะ เป็นสระสั้นในแม่ ก กา จึงเป็นคำตายทั้งสามคำ ชุดอื่นมีคำเป็นปนอยู่ เช่น ปลาและไป ตา และ ตัว (สระประสมไม่มีตัวสะกด เป็นสระเสียงยาว)
5.คำใดออกเสียงวรรณยุกต์เอก
ปาก ป เป็นอักษรกลาง เป็นคำตาย ไม่มีรูปวรรณยุกต์ จึงเป็นเสียงเอก ส่วน นก เป็นเสียงตรี ค่า (อักษรต่ำ ไม้เอก) เป็นเสียงโท และ ขา (อักษรสูง ไม่มีรูป คำเป็น) เป็นเสียงจัตวา
6.ข้อใดอธิบายส่วนประกอบของพยางค์ "ครู" ได้ถูกต้อง
ครูเป็นอักษรควบ คร เป็นพยัญชนะต้นของพยางค์เดียวกัน ไม่ใช่ตัวสะกด พยางค์ไม่มีตัวสะกด และแม้ไม่มีรูปวรรณยุกต์ก็ยังมีเสียงสามัญ เพราะ ค เป็นอักษรต่ำ คำเป็น
7.เมื่ออ่านออกเสียง คำใดมีจำนวนพยางค์ต่างจากคำอื่น
ปัญหาอ่านว่า ปัน-หา มี 2 พยางค์ ส่วน ผลไม้ (ผน-ละ-ไม้) ธรรมชาติ (ทำ-มะ-ชาด) และ พยาบาล (พะ-ยา-บาน) มี 3 พยางค์ทั้งหมด
8.คำใดเป็นคำตายและออกเสียงวรรณยุกต์โท
ลูก ล เป็นอักษรต่ำ สะกดแม่ กก จึงเป็นคำตาย ไม่มีรูปวรรณยุกต์และเป็นสระยาว จึงออกเสียงโท ส่วน ค่า เป็นเสียงโทแต่เป็นคำเป็น นก เป็นคำตายแต่เสียงตรี และ ปาก เป็นคำตายแต่เสียงเอก