เสียงวรรณยุกต์ และอักษร 3 หมู่
เสียงวรรณยุกต์ (tone) คือระดับเสียงสูงต่ำของพยางค์ ภาษาไทยมี 5 เสียง ได้แก่ เสียงสามัญ เสียงเอก เสียงโท เสียงตรี และเสียงจัตวา ถ้าเปลี่ยนเสียงวรรณยุกต์ ความหมายของคำจะเปลี่ยนไปทันที เช่น เสือ เสื่อ เสื้อ
รูปวรรณยุกต์ คือเครื่องหมายที่เขียนไว้เหนือพยัญชนะ มี 4 รูป ได้แก่ ไม้เอก ( ่ ) ไม้โท ( ้ ) ไม้ตรี ( ๊ ) และไม้จัตวา ( ๋ ) สังเกตว่าเสียงมี 5 แต่รูปมีเพียง 4 เพราะเสียงสามัญไม่มีรูปของตัวเอง
อักษร 3 หมู่
การที่รูปกับเสียงไม่ตรงกัน เพราะเสียงวรรณยุกต์ขึ้นกับ หมู่ของพยัญชนะต้น ด้วย พยัญชนะ 44 ตัวแบ่งเป็น 3 หมู่
- อักษรสูง 11 ตัว ได้แก่ ข ฃ ฉ ฐ ถ ผ ฝ ศ ษ ส ห
- อักษรกลาง 9 ตัว ได้แก่ ก จ ฎ ฏ ด ต บ ป อ
- อักษรต่ำ 24 ตัว คือพยัญชนะที่เหลือทั้งหมด แบ่งเป็นอักษรต่ำคู่ 14 ตัว (ค ฅ ฆ ช ซ ฌ ฑ ฒ ท ธ พ ฟ ภ ฮ) และอักษรต่ำเดี่ยว 10 ตัว (ง ญ ณ น ม ย ร ล ว ฬ)
อักษรกลางเป็นหมู่เดียวที่ผันได้ครบทั้ง 5 เสียง จึงใช้เป็นแม่แบบจำเสียงได้ว่า กา ก่า ก้า ก๊า ก๋า = สามัญ เอก โท ตรี จัตวา
หลักการผันวรรณยุกต์ คำเป็น และคำตาย
คำเป็น คือพยางค์ที่ประสมสระเสียงยาวในแม่ ก กา (เช่น ปลา มือ) หรือมีตัวสะกดในแม่ กง กน กม เกย เกอว หรือเป็นสระ อำ ใอ ไอ เอา (เช่น น้ำ ใจ ไป เรา)
คำตาย คือพยางค์ที่ประสมสระเสียงสั้นในแม่ ก กา (เช่น จะ ติ เกะ) หรือมีตัวสะกดในแม่ กก กด กบ (เช่น นก จด ลูบ)
ข้อสังเกตที่ช่วยได้มาก: ถ้าพยางค์มีตัวสะกด ให้ดูว่าเป็นแม่อะไร แต่ถ้า ไม่มีตัวสะกด ให้ดู สระสั้นหรือสระยาว สระยาวเป็นคำเป็น สระสั้นเป็นคำตาย (ยกเว้น อำ ใอ ไอ เอา ซึ่งนับเป็นคำเป็น)
| หมู่อักษร | ไม่มีรูป คำเป็น | ไม่มีรูป คำตาย | ไม้เอก | ไม้โท | ไม้ตรี | ไม้จัตวา |
|---|---|---|---|---|---|---|
| กลาง | สามัญ (กา) | เอก (จด) | เอก (ก่า) | โท (ก้า) | ตรี (ก๊า) | จัตวา (ก๋า) |
| สูง | จัตวา (ขา) | เอก (ขับ) | เอก (ข่า) | โท (ข้า) | ไม่มี | ไม่มี |
| ต่ำ | สามัญ (คา) | สระสั้น ตรี (คะ นก) · สระยาว โท (นาค) | โท (ค่า) | ตรี (ค้า) | ไม่มี | ไม่มี |
เมื่อมีรูปวรรณยุกต์ ให้ผันตามรูปในตาราง ทั้งคำเป็นและคำตายใช้หลักเดียวกัน เช่น ค่ะ เป็นอักษรต่ำ คำตาย ไม้เอก จึงออกเสียงโท · จ๊ะ เป็นอักษรกลาง ไม้ตรี จึงออกเสียงตรี ส่วนไม้ตรีและไม้จัตวาพบกับอักษรกลางเป็นหลัก เช่น โต๊ะ ก๋วยเตี๋ยว
วิธีคิด (1) ดูพยัญชนะต้นว่าหมู่ใด (2) ดูว่าคำเป็นหรือคำตาย (3) ดูรูปวรรณยุกต์ แล้วเปิดตาราง
1) ปลา → ป เป็นอักษรกลาง ไม่มีรูปวรรณยุกต์ คำเป็น → สามัญ
2) ข่าว → ข เป็นอักษรสูง ไม้เอก → เอก
3) ม้า → ม เป็นอักษรต่ำ ไม้โท → ตรี
4) นก → น เป็นอักษรต่ำ ไม่มีรูป สะกดแม่ กก เป็นคำตาย สระสั้น → ตรี
5) นาค → น เป็นอักษรต่ำ คำตาย แต่สระยาว → โท
6) ปาก → ป เป็นอักษรกลาง คำตาย ไม่มีรูป → เอก
กรณีอักษรควบและอักษรนำ ให้ดูอักษรตัวหน้าเป็นหลัก เช่น ครู ค เป็นอักษรต่ำ จึงเป็นเสียงสามัญ · หมา ห เป็นอักษรสูงที่นำ ม จึงเป็นเสียงจัตวา · หนู ก็เป็นจัตวาเช่นกัน
จาน → สะกดแม่ กน → คำเป็น
จด → สะกดแม่ กด → คำตาย
จะ → ไม่มีตัวสะกด สระอะเป็นเสียงสั้น → คำตาย
จา → ไม่มีตัวสะกด สระอาเป็นเสียงยาว → คำเป็น
ไป → สระไอ นับเป็นคำเป็น
ลูก → สระยาว แต่สะกดแม่ กก → คำตาย
พยางค์ และการนับพยางค์
พยางค์ (syllable) คือหน่วยเสียงที่เปล่งออกมาในครั้งเดียว ประกอบด้วย 3 ส่วนที่ขาดไม่ได้ คือ พยัญชนะต้น สระ และ วรรณยุกต์ ส่วนอีกส่วนคือ ตัวสะกด ซึ่งมีก็ได้ ไม่มีก็ได้
- ตา = ต + า + สามัญ (ไม่มีตัวสะกด)
- กลอง = กล + ออ + สามัญ + ง สะกด
- ครู = คร + อู + สามัญ (ไม่มีตัวสะกด)
พยัญชนะต้นอาจเป็นตัวเดียวหรือสองตัว (อักษรควบ) ก็ได้ และพยางค์ที่ไม่มีรูปวรรณยุกต์ก็ยังมีเสียงวรรณยุกต์ เช่น ครู เป็นเสียงสามัญ ส่วนพยางค์ที่ขึ้นด้วยสระ เช่น อา ถือว่าขึ้นต้นด้วยเสียงพยัญชนะ อ (เสียงกึ่งหยุดในลำคอ)
วิธีนับพยางค์
ให้ นับจากเสียงที่อ่านออกมา ไม่ใช่นับจากจำนวนตัวอักษร โดยนับจำนวนเสียงสระ เพราะ 1 พยางค์มีสระ 1 เสียงเสมอ สระประสมอย่าง เอีย เอือ อัว ยังนับเป็น 1 พยางค์ เช่น เมือง เสียง ตัว
1) ผลไม้ อ่านว่า ผน-ละ-ไม้ → 3 พยางค์ (มีเสียง อะ แทรกหลัง ผล โดยไม่เขียนรูปสระ)
2) ธรรมชาติ อ่านว่า ทำ-มะ-ชาด → 3 พยางค์
3) ปัญหา อ่านว่า ปัน-หา → 2 พยางค์ (ญ เป็นตัวสะกด ส่วน ห เป็นพยัญชนะต้นของพยางค์ถัดไป)
4) ธรรม อ่านว่า ทำ → 1 พยางค์ แม้เขียนด้วยตัวอักษรหลายตัว
5) ตลาด อ่านว่า ตะ-หลาด → 2 พยางค์
สรุปสั้น ๆ
- เสียงวรรณยุกต์มี 5 เสียง (สามัญ เอก โท ตรี จัตวา) แต่รูปวรรณยุกต์มี 4 รูป และรูปไม่จำเป็นต้องตรงกับเสียง
- อักษร 3 หมู่ คือ สูง 11 ตัว กลาง 9 ตัว ต่ำ 24 ตัว ใช้กำหนดเสียงวรรณยุกต์ โดยอักษรกลางผันได้ครบ 5 เสียง
- เมื่อมีรูปวรรณยุกต์ ให้ผันตามหมู่อักษร เช่น อักษรต่ำไม้เอกเป็นเสียงโท ไม้โทเป็นเสียงตรี
- คำเป็นลงท้ายด้วยสระยาวหรือแม่ กง กน กม เกย เกอว ส่วนคำตายลงท้ายด้วยสระสั้นในแม่ ก กา หรือแม่ กก กด กบ
- คำตายอักษรกลางและสูงที่ไม่มีรูปเป็นเสียงเอก ส่วนอักษรต่ำเป็นเสียงตรีเมื่อสระสั้น และเสียงโทเมื่อสระยาว
- พยางค์ประกอบด้วยพยัญชนะต้น สระ วรรณยุกต์ และอาจมีตัวสะกด การนับพยางค์ให้นับตามเสียงอ่านจริง