รูปพยัญชนะ 44 รูป กับเสียงพยัญชนะต้น 21 เสียง
พยัญชนะ (consonant) ในภาษาไทยมี 44 รูป แต่เมื่อนำมาออกเสียงเป็นพยัญชนะต้น จะมีเพียง 21 เสียง เพราะหลายรูปออกเสียงเหมือนกัน (รูป ฃ และ ฅ ปัจจุบันไม่ใช้เขียนแล้ว แต่ยังนับรวมอยู่ใน 44 รูป)
พยัญชนะที่มีเสียงเหมือนกันจัดเป็นกลุ่มได้ดังนี้
| เสียง | รูปพยัญชนะที่ใช้แทนเสียงนั้น |
|---|---|
| ข | ข ฃ ค ฅ ฆ |
| ฉ | ฉ ช ฌ |
| ซ | ซ ศ ษ ส |
| ย | ย ญ |
| ด | ด ฎ |
| ต | ต ฏ |
| ท | ถ ฐ ฑ ฒ ท ธ |
| น | น ณ |
| พ | ผ พ ภ |
| ฟ | ฝ ฟ |
| ล | ล ฬ |
| ห | ห ฮ |
ส่วนพยัญชนะที่มีเสียงของตัวเองรูปเดียว มี 9 รูป คือ ก ง จ บ ป ม ร ว อ (ไม่มีรูปอื่นออกเสียงซ้ำ)
ลองสังเกตคู่ที่มักสับสน ผ กับ ฝ ออกเสียงต่างกัน (ผ เป็นเสียงพ ส่วน ฝ เป็นเสียงฟ) · ซ กับ ศ ออกเสียงเหมือนกัน · ญ ต้นคำออกเสียงเหมือน ย เช่น ญาติ · ณ ออกเสียงเหมือน น เช่น เณร
พยัญชนะประสม: อักษรควบและอักษรนำ
พยัญชนะประสม คือ พยัญชนะ 2 ตัวที่อยู่ติดกันแล้วอ่านออกเสียงควบหรือเรียงกันในพยางค์ มี 2 กลุ่มใหญ่ที่ต้องรู้
1) อักษรควบ
อักษรควบแท้ คือ พยัญชนะ 2 ตัวที่ออกเสียงควบกันครบทั้งสองเสียง ตัวหลังเป็น ร ล หรือ ว มีดังนี้
| อักษรควบ | ตัวอย่าง | อักษรควบ | ตัวอย่าง |
|---|---|---|---|
| กร | กราบ | คว | ควาย |
| กล | กลอง | ตร | ตรง |
| กว | กวาง | ปร | ปราบ |
| ขร | ขรึม | ปล | ปลา |
| ขล | ขลุ่ย | พร | พริก |
| ขว | ขวาน | พล | พลิก |
| คร | ครู | ฟร | ฟรี |
| คล | คลอง |
อักษรควบไม่แท้ คือ ตัวอักษรที่เขียนเป็น ร ตามหลัง แต่ ไม่ออกเสียง ร มักพบ จร สร ศร ซร และ ทร (ส่วนใหญ่) เช่น จริง อ่านว่า จิง · สร้าง อ่านว่า ส้าง · ศรี อ่านว่า สี · ทราย อ่านว่า ซาย
วิธีทำ ดูว่ามีคู่พยัญชนะต้นอยู่ในรายการควบแท้หรือไม่ แล้วลองอ่านออกเสียงตัวหลัง
กลาง → กล อยู่ในรายการ อ่านควบ ก-ล จริง ๆ จึงเป็นควบแท้
จริง → จร ไม่อยู่ในรายการ และอ่านว่า จิง ไม่มีเสียง ร จึงเป็นควบไม่แท้
ทราย → ทร อ่านว่า ซาย จึงเป็นควบไม่แท้
ตรง → ตร อยู่ในรายการ อ่านควบ ต-ร จึงเป็นควบแท้
2) อักษรนำ
อักษรนำ คือ พยัญชนะ 2 ตัวที่ตัวหน้าเป็น อักษรสูงหรืออักษรกลาง และตัวหลังเป็น อักษรต่ำเดี่ยว (ง ญ ณ น ม ย ร ล ว ฬ) ตัวหน้ามีอิทธิพลทำให้ตัวหลังผันเสียงตามหมู่ของตัวหน้า มี 2 แบบ
- ออกเสียงตัวเดียว (พยางค์เดียว) เมื่อตัวหน้าเป็น ห หรือ อ ไม่ออกเสียงตัวหน้า เช่น หมู หนู หวาน หลาย (ห นำ) และ อย่า อยู่ อยาก อย่าง (อ นำ ย มีเพียง 4 คำนี้)
- ออกเสียงสองพยางค์ ตัวหน้าออกเสียงสระ อะ แบบเบา ๆ แล้วต่อด้วยตัวหลัง เช่น ขนม (ขะ-หนม) สนุก (สะ-หนุก) ฉลาด (ฉะ-หลาด) ตลาด (ตะ-หลาด) จมูก (จะ-หมูก)
วิธีทำ ตรวจว่าตัวหน้าเป็นอักษรสูง/กลาง และตัวหลังเป็นอักษรต่ำเดี่ยวหรือไม่
ขนม → ข (สูง) + น (ต่ำเดี่ยว) เป็นอักษรนำ อ่านสองพยางค์ ขะ-หนม
หนู → ห + น เป็นอักษรนำ ไม่ออกเสียง ห อ่านพยางค์เดียวว่า หนู
อย่า → อ + ย เป็นอักษรนำ ไม่ออกเสียง อ อ่านว่า ย่า
ขลุ่ย → ข + ล แต่ขล เป็นอักษรควบแท้ (อยู่ในรายการควบแท้) อ่านควบกัน ขลุ่ย จึงไม่ใช่อักษรนำ
เสียงพยัญชนะท้ายและมาตราตัวสะกด
พยัญชนะที่อยู่ท้ายพยางค์เรียกว่า ตัวสะกด รูปพยัญชนะหลายรูปที่เป็นตัวสะกดออกเสียงรวมกันเหลือเพียง 8 เสียง ซึ่งแบ่งเป็น 8 มาตราตัวสะกด ส่วนคำที่ไม่มีตัวสะกด (แม่ ก กา) เช่น มา ตา จะแยกพูดต่างหาก
| มาตรา | ออกเสียงท้าย | ตัวสะกดที่ใช้ | ตัวอย่าง |
|---|---|---|---|
| แม่กก | ก | ก ข ค ฆ | นก มุข นาค เมฆ |
| แม่กด | ด | ด ต จ ช ซ ฎ ฏ ฐ ฑ ฒ ถ ท ธ ศ ษ ส | ขัด กิจ ราช รส รถ บาท รัฐ |
| แม่กบ | บ | บ ป พ ฟ ภ | รับ บาป ลาภ กราฟ |
| แม่กง | ง | ง | ลิง ธง |
| แม่กน | น | น ญ ณ ร ล ฬ | บ้าน เจริญ คุณ การ ผล กาฬ |
| แม่กม | ม | ม | ลม นม |
| แม่เกย | ย | ย | นาย ขาย |
| แม่เกอว | ว | ว | แมว ข้าว |
วิธีจำ: ให้ฟังเสียงท้ายของคำ แล้วถามว่า "เสียงท้ายเหมือนคำไหน" เช่น รัฐ ฟังเป็น "รัด" จึงเป็นแม่กด ไม่ใช่แม่ที่มีรูป ฐ ตรง ๆ
วิธีทำ หาตัวสะกด ออกเสียงท้าย แล้วดูว่าอยู่ในแม่ใด
เจริญ → ตัวสะกดคือ ญ ออกเสียงท้ายเป็น น จึงเป็นแม่กน
ลาภ → ตัวสะกดคือ ภ ออกเสียงท้ายเป็น บ จึงเป็นแม่กบ
รัฐ → ตัวสะกดคือ ฐ ออกเสียงท้ายเป็น ด จึงเป็นแม่กด
เมฆ → ตัวสะกดคือ ฆ ออกเสียงท้ายเป็น ก จึงเป็นแม่กก
1) อักษรควบไม่แท้ไม่ใช่อักษรนำ และอักษรนำไม่ใช่อักษรควบ ให้ดูว่าคู่พยัญชนะอยู่ในรายการควบแท้หรือไม่ ถ้าไม่ใช่ ให้ตรวจต่อว่าเป็นสูง/กลาง นำต่ำเดี่ยวหรือไม่ เช่น ขล เป็นควบแท้ แต่ ขน เป็นอักษรนำ
2) บางคำมีตัวอักษรท้ายคำที่ไม่ออกเสียง (เครื่องหมายทัณฑฆาต) ต้องตัดออกก่อนหาตัวสะกด เช่น จันทร์ อ่านว่า จัน เป็นแม่กน · ทรัพย์ อ่านว่า ซับ เป็นแม่กบ · สัตว์ อ่านว่า สัด เป็นแม่กด · พิมพ์ อ่านว่า พิม เป็นแม่กม
สรุปสั้น ๆ
- พยัญชนะไทยมี 44 รูป แต่ออกเสียงพยัญชนะต้นได้ 21 เสียง เพราะหลายรูปออกเสียงเหมือนกัน เช่น ผ พ ภ เป็นเสียงเดียวกัน แต่ ผ กับ ฝ ต่างกัน
- อักษรควบแท้ออกเสียงควบกันทั้งสองตัว เช่น กลอง ครู ปลา ส่วนควบไม่แท้ไม่ออกเสียง ร เช่น จริง สร้าง ศรี ทราย
- อักษรนำคือ อักษรสูงหรือกลางนำอักษรต่ำเดี่ยว ถ้า ห หรือ อ นำจะไม่ออกเสียงตัวหน้า (หมู อย่า) ถ้าเป็นตัวอื่นมักออกสองพยางค์ (ขนม สนุก ฉลาด)
- เสียงพยัญชนะท้ายมี 8 เสียง ตรงกับ 8 มาตราตัวสะกด คือ กก กด กบ กง กน กม เกย เกอว
- การหามาตราให้ฟังเสียงท้ายของคำ ไม่ใช่ดูรูปตัวสะกดอย่างเดียว เช่น ลาภ เป็นแม่กบ รัฐ เป็นแม่กด เจริญ เป็นแม่กน
- ตัวที่มีทัณฑฆาตไม่ออกเสียง ต้องตัดออกก่อนหาตัวสะกด เช่น จันทร์ เป็นแม่กน ทรัพย์ เป็นแม่กบ