ตอนที่ 2 เสียงสระในภาษาไทย

ภาษาไทย ม.4อ่านประมาณ 6 นาทีแบบฝึก 9 ข้อ พร้อมเฉลย
วิดีโอบทนี้กำลังจัดทำระหว่างนี้อ่านเนื้อหา ดาวน์โหลดใบงาน และทำแบบฝึกด้านล่างได้เลย

เสียงสระคืออะไร และรูปสระต่างจากเสียงสระอย่างไร

เสียงสระ (vowel sound) คือเสียงที่เปล่งออกมาโดยลมผ่านช่องปากได้โดยไม่ถูกขัดขวาง เป็นเสียงที่ทำให้พยางค์ดังก้องและเป็นแกนหลักของพยางค์ ส่วน รูปสระ (vowel symbol) คือเครื่องหมายหรือตัวอักษรที่เราเขียนแทนเสียงนั้น

หลายคนสับสนเพราะคิดว่าสองอย่างนี้เหมือนกัน ความจริงแล้วจำนวนไม่เท่ากัน ภาษาไทยมี รูปสระ 21 รูป แต่มี เสียงสระ 32 เสียง เหตุที่เสียงมากกว่ารูป เพราะรูปสระรูปเดียวอาจใช้แทนได้หลายเสียง และบางเสียงต้องใช้หลายรูปมาประกอบกัน เช่น เสียงอา ใช้รูปเพียง "า" แต่เสียงเอีย ต้องประกอบจากรูป เ ี ย

ตัวอย่างรูปสระ เช่น ะ ั า ิ ี ึ ื ุ ู เ แ โ ใ ไ ำ ็ อ ว ย ฤ ฦ เรานำมาประกอบกันเป็นเสียงสระต่าง ๆ

เสียงสระ 32 เสียง แบ่งเป็น 3 กลุ่มใหญ่ ได้แก่

  • สระเดี่ยว (สระแท้) 18 เสียง
  • สระประสม 6 เสียง (3 คู่ เสียงสั้น-ยาว)
  • สระเกิน 8 เสียง

จำสมการนี้ไว้ได้เลย: 18 + 6 + 8 = 32

สระเดี่ยวและสระประสม

สระเดี่ยว 18 เสียง

สระเดี่ยว (สระแท้) คือสระที่ออกเสียงโดยลิ้นอยู่ในตำแหน่งเดียวตลอดเสียง แบ่งเป็นคู่ เสียงสั้น-ยาว ได้ 9 คู่ รวมเป็น 18 เสียง คู่แต่ละคู่มีเสียงเหมือนกัน ต่างกันเพียงความยาวของเสียง

คู่ที่เสียงสั้นเสียงยาวตัวอย่างคำ (สั้น / ยาว)
1อะอาปะ / ปา
2อิอีติ / ตี
3อึอืถึง / ถือ
4อุอูลุง / ลูก
5เอะเอเตะ / เต
6แอะแอแกะ / แก
7โอะโอโต๊ะ / โต
8เอาะออเกาะ / กอ
9เออะเออเลอะ / เธอ

วิธีจำง่าย ๆ คือ สระที่มีตัว "ะ" ท้ายรูปมักเป็นเสียงสั้น เช่น อะ เอะ แอะ โอะ เอาะ เออะ แต่คู่ที่เป็นอิ-อี อึ-อื อุ-อู ไม่มี "ะ" ให้สังเกต ต้องจำเป็นคู่ไว้

สระประสม 3 คู่ (6 เสียง)

สระประสม คือสระที่เกิดจากการนำสระเดี่ยวสองเสียงมารวมกัน ลิ้นจึงเคลื่อนที่ระหว่างออกเสียง มี 3 แบบ ได้แก่

  • เอีย = อี + อา เช่น เมีย เสียง
  • เอือ = อื + อา เช่น เรือ เมือง
  • อัว = อู + อา เช่น ตัว วัว

สระประสมแต่ละแบบมีทั้งเสียงยาวและเสียงสั้น จึงนับเป็น 6 เสียง (เอีย-เอียะ, เอือ-เอือะ, อัว-อัวะ) เสียงสั้นพบน้อยมากในคำไทย มักเป็นคำเลียนเสียงหรือคำยืม เช่น เกี๊ยะ ผัวะ ส่วนคำที่เราพบบ่อยเกือบทั้งหมดเป็นเสียงยาว

ตัวอย่าง จงบอกเสียงสระและประเภทของคำต่อไปนี้ ปลา · ดิน · เมือง · เกาะ
วิธีทำ ไล่ทีละคำ
1) ปลา มีรูป "า" ออกเสียงอา → สระเดี่ยว เสียงยาว
2) ดิน มีรูป "ิ" ออกเสียงอิ → สระเดี่ยว เสียงสั้น
3) เมือง มีรูป เ ื อ ออกเสียงเอือ → สระประสม
4) เกาะ มีรูป เ า ะ ออกเสียงเอาะ → สระเดี่ยว เสียงสั้น (เป็นคู่กับออ) ระวังอย่าสับสนกับ "เอา" ซึ่งเป็นสระเกิน

สระเกิน และวิธีสังเกตเสียงสั้นยาว

สระเกิน 8 เสียง

สระเกิน คือสระที่มีเสียงพยัญชนะเกินมาด้วย จึงเป็นสระที่ออกเสียงเหมือนสระกับพยัญชนะรวมอยู่ในรูปเดียว มี 8 รูป ดังนี้

รูปสระออกเสียงเป็นตัวอย่างคำ
อำอะ + ม (อัม)ทำ น้ำ
ใออะ + ย (อัย)ใจ ใส
ไออะ + ย (อัย)ไก่ ไป
เอาอะ + ว (อะว)เรา เขา
ฤรึ ริ หรือ เรอ ตามแต่คำฤดู ฤทธิ์ ฤกษ์
ฤๅรือฤๅษี
ฦลึฦ (พบในวรรณคดีเก่า)
ฦๅลือฦๅชา (ลือชา)

สังเกตว่า ใอ กับ ไอ ออกเสียงเหมือนกันทุกประการ ต่างกันที่รูปเท่านั้น ในภาษาไทยมีคำที่ใช้ "ใ" อยู่ประมาณ 20 คำ นอกนั้นใช้ "ไ" ซึ่งเป็นเรื่องของการสะกดคำ ตำราจึงนับทั้งสองรูปแยกกันในสระเกิน 8 ตัว แม้เสียงจะเหมือนกัน

วิธีสังเกตเสียงสั้นยาว

ลองลากเสียงสระให้ยาวดู ถ้าลากได้ธรรมชาติ เช่น "อา" ก็เป็นเสียงยาว ถ้าลากไม่ได้ต้องหยุดเสียงเร็ว เช่น "อะ" ก็เป็นเสียงสั้น นอกจากนี้ให้จำคู่สั้น-ยาวทั้ง 9 คู่ไว้ เมื่อเจอสระหนึ่งก็จะรู้อีกตัวทันที

ระวัง จุดที่มักพลาด
1) รูปสระเปลี่ยนเมื่อมีตัวสะกด เสียงยังเหมือนเดิม แต่หน้าตาเปลี่ยน ทำให้มองไม่ออกว่าเป็นสระอะไร
2) บางเสียงไม่มีรูปสระปรากฏ เช่น "คน" ออกเสียงโอะ แต่ไม่มีรูปสระเขียนไว้
3) รูปเดียวกันอาจมีหลายเสียง เช่น ฤ อ่านได้หลายแบบ ต้องดูที่คำ
4) "เอา" ไม่ใช่ "เอาะ" เอาเป็นสระเกิน ส่วนเอาะเป็นสระเดี่ยวเสียงสั้น
ตัวอย่าง จงบอกเสียงสระของคำที่มีตัวสะกด เป็น · แข็ง · เดิน · กัน · คน
วิธีทำ ย้อนรูปสระกลับไปหาเสียงเดิมที่อยู่ในตารางคู่สั้น-ยาว
1) เป็น ใช้รูป เ-็ → เสียงเอะ (เมื่อไม่มีตัวสะกดเขียนว่า เ-ะ เช่น เตะ)
2) แข็ง ใช้รูป แ-็ → เสียงแอะ (ไม่มีตัวสะกดเขียนว่า แ-ะ เช่น แกะ)
3) เดิน ใช้รูป เ-ิ → เสียงเออ เสียงยาว (ถ้าไม่มีตัวสะกดเขียนว่า เ-อ เช่น เธอ)
4) กัน ใช้รูป -ั → เสียงอะ (ไม่มีตัวสะกดเขียนว่า -ะ)
5) คน ไม่มีรูปสระ → เสียงโอะ (เสียงสั้น) ไม่ใช่เสียงโอ
ข้อสังเกต: เป็น แข็ง กัน คน เป็นเสียงสั้น ส่วนเดินเป็นเสียงยาว แม้รูป เ-ิ จะดูเหมือนรูปที่ใช้กับเสียงสั้นก็ตาม ดังนั้นห้ามเดาเสียงสั้น-ยาวจากหน้าตารูปสระอย่างเดียว ให้ย้อนกลับไปหาเสียงเดิมเสมอ

อีกเรื่องที่ควรรู้คือ "รร" เมื่อมีตัวสะกดตามหลัง จะออกเสียงสระอะ เช่น พรรค อ่านว่า พัก ส่วนสระประสมเสียงสั้น (เอียะ เอือะ อัวะ) แทบไม่พบในคำที่มีตัวสะกด คำที่มีตัวสะกด เช่น เสียง เมือง ม้วน จึงใช้สระประสมเสียงยาว

สรุปสั้น ๆ

  • เสียงสระมี 32 เสียง แต่รูปสระมี 21 รูป เพราะรูปเดียวอาจแทนหลายเสียงและบางเสียงต้องใช้หลายรูปประกอบกัน
  • 32 เสียง = สระเดี่ยว 18 + สระประสม 6 + สระเกิน 8
  • สระเดี่ยว 18 เสียงจับคู่สั้น-ยาวได้ 9 คู่ เช่น อะ-อา อิ-อี เอาะ-ออ เออะ-เออ
  • สระประสมมี 3 แบบ คือ เอีย เอือ อัว แต่ละแบบมีเสียงสั้นและยาว (พบเสียงสั้นน้อยมาก)
  • สระเกิน 8 รูป ได้แก่ อำ ใอ ไอ เอา ฤ ฤๅ ฦ ฦๅ ซึ่งมีเสียงพยัญชนะเกินมาด้วย เช่น เอา = อะ + ว
  • เมื่อมีตัวสะกด รูปสระบางตัวเปลี่ยน เช่น เป็น = เอะ เดิน = เออ กัน = อะ และบางเสียงไม่มีรูปสระ เช่น คน = โอะ
PDF
ดาวน์โหลดใบงาน ธรรมชาติของภาษาและเสียงในภาษาไทยสรุปเนื้อหา แบบฝึกหัด และเฉลยท้ายเล่ม พิมพ์แจกในห้องเรียนได้

แบบฝึกหัด กดเลือกคำตอบ แล้วดูเฉลยได้ทันที

1.เสียงสระในภาษาไทยมีทั้งหมดกี่เสียง
เสียงสระมี 32 เสียง คือ สระเดี่ยว 18 + สระประสม 6 + สระเกิน 8 ส่วนตัวเลข 21 เป็นจำนวนรูปสระ 18 เป็นเฉพาะสระเดี่ยว และ 44 เป็นจำนวนรูปพยัญชนะ
2.ข้อใดเป็นคู่สระเสียงสั้น-ยาวที่ถูกต้อง
เอะ กับ เอ เป็นเสียงเดียวกันที่ต่างกันที่ความยาว จึงเป็นคู่สั้น-ยาว ส่วนอิ กับ อึ เป็นคนละเสียง อุ คู่กับ อู ไม่ใช่ อือ และเอาะ คู่กับ ออ เพราะเอาเป็นสระเกิน
3.ข้อใดเป็นสระประสม
เอือ เกิดจากเสียงอื กับ อา มาประสมกัน จึงเป็นสระประสม ส่วนเออ ที่รูปคล้ายกันเป็นสระเดี่ยว ออและโอก็เป็นสระเดี่ยวเช่นกัน
4.สระเกินที่ออกเสียงเป็น อะ + ย (อัย) คือข้อใด
ไอ (และ ใอ) ออกเสียงเป็นอะ + ย ส่วนเอา คืออะ + ว อำ คืออะ + ม และ ฤ คือเสียงร ประกอบกับสระ
5.คำว่า "เป็น" ซึ่งใช้รูปสระ เ-็ ออกเสียงสระใด
เมื่อมีตัวสะกด สระเอะ เปลี่ยนรูปจาก เ-ะ เป็น เ-็ เช่น เป็น เห็น จึงเป็นเสียงเอะ เสียงสั้น ไม่ใช่เอ ส่วนแอะ มีรูปเมื่อมีตัวสะกดเป็น แ-็ และเออ มีรูปเมื่อมีตัวสะกดเป็น เ-ิ
6.กลุ่มคำใดมีเสียงสระเหมือนกันทุกคำ
ไป ใจ ไม้ ล้วนออกเสียงอัย (อะ + ย) แม้รูปสระเป็น ไ และ ใ ต่างกัน ส่วนจาน ขาว เป็นอา แต่ตันเป็นอะ เมีย เมือง ม้วน เป็นเอีย เอือ อัว ตามลำดับ และเกาะ เกา กอ เป็นเอาะ เอา ออ ตามลำดับ
7.คำว่า "คน" ไม่มีรูปสระปรากฏ แต่ออกเสียงสระใด
คำที่มีตัวสะกดแต่ไม่มีรูปสระปรากฏ จะออกเสียงโอะ เสียงสั้น เช่น คน ต้น หก ผู้ที่ตอบโอ มักไม่ได้สังเกตว่าเป็นเสียงสั้น ส่วนอะ และออ เป็นคนละเสียงกับที่ออกจริง
8.กลุ่มคำใดมีสระเกินทุกคำ
ไทย (ไอ) ทำ (อำ) เขา (เอา) เป็นสระเกินครบทุกคำ ส่วนเสีย เป็นสระประสม ลา เป็นสระเดี่ยว และเมือง เป็นสระประสม จึงไม่ใช่สระเกินทุกคำ
9.คำว่า "เดิน" ซึ่งใช้รูปสระ เ-ิ ออกเสียงสระใด
รูป เ-ิ เป็นรูปของสระเออเสียงยาวเมื่อมีตัวสะกด (ไม่มีตัวสะกดเขียนว่า เ-อ เช่น เธอ) จึงเป็นเสียงเออ ไม่ใช่เสียงสั้น ผู้ที่ตอบเออะ มักเดาจากรูปที่ไม่มี ะ ส่วนเอะ เป็นอีกเสียงหนึ่ง และเอือ เป็นสระประสม