เสียงสระคืออะไร และรูปสระต่างจากเสียงสระอย่างไร
เสียงสระ (vowel sound) คือเสียงที่เปล่งออกมาโดยลมผ่านช่องปากได้โดยไม่ถูกขัดขวาง เป็นเสียงที่ทำให้พยางค์ดังก้องและเป็นแกนหลักของพยางค์ ส่วน รูปสระ (vowel symbol) คือเครื่องหมายหรือตัวอักษรที่เราเขียนแทนเสียงนั้น
หลายคนสับสนเพราะคิดว่าสองอย่างนี้เหมือนกัน ความจริงแล้วจำนวนไม่เท่ากัน ภาษาไทยมี รูปสระ 21 รูป แต่มี เสียงสระ 32 เสียง เหตุที่เสียงมากกว่ารูป เพราะรูปสระรูปเดียวอาจใช้แทนได้หลายเสียง และบางเสียงต้องใช้หลายรูปมาประกอบกัน เช่น เสียงอา ใช้รูปเพียง "า" แต่เสียงเอีย ต้องประกอบจากรูป เ ี ย
ตัวอย่างรูปสระ เช่น ะ ั า ิ ี ึ ื ุ ู เ แ โ ใ ไ ำ ็ อ ว ย ฤ ฦ เรานำมาประกอบกันเป็นเสียงสระต่าง ๆ
เสียงสระ 32 เสียง แบ่งเป็น 3 กลุ่มใหญ่ ได้แก่
- สระเดี่ยว (สระแท้) 18 เสียง
- สระประสม 6 เสียง (3 คู่ เสียงสั้น-ยาว)
- สระเกิน 8 เสียง
จำสมการนี้ไว้ได้เลย: 18 + 6 + 8 = 32
สระเดี่ยวและสระประสม
สระเดี่ยว 18 เสียง
สระเดี่ยว (สระแท้) คือสระที่ออกเสียงโดยลิ้นอยู่ในตำแหน่งเดียวตลอดเสียง แบ่งเป็นคู่ เสียงสั้น-ยาว ได้ 9 คู่ รวมเป็น 18 เสียง คู่แต่ละคู่มีเสียงเหมือนกัน ต่างกันเพียงความยาวของเสียง
| คู่ที่ | เสียงสั้น | เสียงยาว | ตัวอย่างคำ (สั้น / ยาว) |
|---|---|---|---|
| 1 | อะ | อา | ปะ / ปา |
| 2 | อิ | อี | ติ / ตี |
| 3 | อึ | อื | ถึง / ถือ |
| 4 | อุ | อู | ลุง / ลูก |
| 5 | เอะ | เอ | เตะ / เต |
| 6 | แอะ | แอ | แกะ / แก |
| 7 | โอะ | โอ | โต๊ะ / โต |
| 8 | เอาะ | ออ | เกาะ / กอ |
| 9 | เออะ | เออ | เลอะ / เธอ |
วิธีจำง่าย ๆ คือ สระที่มีตัว "ะ" ท้ายรูปมักเป็นเสียงสั้น เช่น อะ เอะ แอะ โอะ เอาะ เออะ แต่คู่ที่เป็นอิ-อี อึ-อื อุ-อู ไม่มี "ะ" ให้สังเกต ต้องจำเป็นคู่ไว้
สระประสม 3 คู่ (6 เสียง)
สระประสม คือสระที่เกิดจากการนำสระเดี่ยวสองเสียงมารวมกัน ลิ้นจึงเคลื่อนที่ระหว่างออกเสียง มี 3 แบบ ได้แก่
- เอีย = อี + อา เช่น เมีย เสียง
- เอือ = อื + อา เช่น เรือ เมือง
- อัว = อู + อา เช่น ตัว วัว
สระประสมแต่ละแบบมีทั้งเสียงยาวและเสียงสั้น จึงนับเป็น 6 เสียง (เอีย-เอียะ, เอือ-เอือะ, อัว-อัวะ) เสียงสั้นพบน้อยมากในคำไทย มักเป็นคำเลียนเสียงหรือคำยืม เช่น เกี๊ยะ ผัวะ ส่วนคำที่เราพบบ่อยเกือบทั้งหมดเป็นเสียงยาว
วิธีทำ ไล่ทีละคำ
1) ปลา มีรูป "า" ออกเสียงอา → สระเดี่ยว เสียงยาว
2) ดิน มีรูป "ิ" ออกเสียงอิ → สระเดี่ยว เสียงสั้น
3) เมือง มีรูป เ ื อ ออกเสียงเอือ → สระประสม
4) เกาะ มีรูป เ า ะ ออกเสียงเอาะ → สระเดี่ยว เสียงสั้น (เป็นคู่กับออ) ระวังอย่าสับสนกับ "เอา" ซึ่งเป็นสระเกิน
สระเกิน และวิธีสังเกตเสียงสั้นยาว
สระเกิน 8 เสียง
สระเกิน คือสระที่มีเสียงพยัญชนะเกินมาด้วย จึงเป็นสระที่ออกเสียงเหมือนสระกับพยัญชนะรวมอยู่ในรูปเดียว มี 8 รูป ดังนี้
| รูปสระ | ออกเสียงเป็น | ตัวอย่างคำ |
|---|---|---|
| อำ | อะ + ม (อัม) | ทำ น้ำ |
| ใอ | อะ + ย (อัย) | ใจ ใส |
| ไอ | อะ + ย (อัย) | ไก่ ไป |
| เอา | อะ + ว (อะว) | เรา เขา |
| ฤ | รึ ริ หรือ เรอ ตามแต่คำ | ฤดู ฤทธิ์ ฤกษ์ |
| ฤๅ | รือ | ฤๅษี |
| ฦ | ลึ | ฦ (พบในวรรณคดีเก่า) |
| ฦๅ | ลือ | ฦๅชา (ลือชา) |
สังเกตว่า ใอ กับ ไอ ออกเสียงเหมือนกันทุกประการ ต่างกันที่รูปเท่านั้น ในภาษาไทยมีคำที่ใช้ "ใ" อยู่ประมาณ 20 คำ นอกนั้นใช้ "ไ" ซึ่งเป็นเรื่องของการสะกดคำ ตำราจึงนับทั้งสองรูปแยกกันในสระเกิน 8 ตัว แม้เสียงจะเหมือนกัน
วิธีสังเกตเสียงสั้นยาว
ลองลากเสียงสระให้ยาวดู ถ้าลากได้ธรรมชาติ เช่น "อา" ก็เป็นเสียงยาว ถ้าลากไม่ได้ต้องหยุดเสียงเร็ว เช่น "อะ" ก็เป็นเสียงสั้น นอกจากนี้ให้จำคู่สั้น-ยาวทั้ง 9 คู่ไว้ เมื่อเจอสระหนึ่งก็จะรู้อีกตัวทันที
1) รูปสระเปลี่ยนเมื่อมีตัวสะกด เสียงยังเหมือนเดิม แต่หน้าตาเปลี่ยน ทำให้มองไม่ออกว่าเป็นสระอะไร
2) บางเสียงไม่มีรูปสระปรากฏ เช่น "คน" ออกเสียงโอะ แต่ไม่มีรูปสระเขียนไว้
3) รูปเดียวกันอาจมีหลายเสียง เช่น ฤ อ่านได้หลายแบบ ต้องดูที่คำ
4) "เอา" ไม่ใช่ "เอาะ" เอาเป็นสระเกิน ส่วนเอาะเป็นสระเดี่ยวเสียงสั้น
วิธีทำ ย้อนรูปสระกลับไปหาเสียงเดิมที่อยู่ในตารางคู่สั้น-ยาว
1) เป็น ใช้รูป เ-็ → เสียงเอะ (เมื่อไม่มีตัวสะกดเขียนว่า เ-ะ เช่น เตะ)
2) แข็ง ใช้รูป แ-็ → เสียงแอะ (ไม่มีตัวสะกดเขียนว่า แ-ะ เช่น แกะ)
3) เดิน ใช้รูป เ-ิ → เสียงเออ เสียงยาว (ถ้าไม่มีตัวสะกดเขียนว่า เ-อ เช่น เธอ)
4) กัน ใช้รูป -ั → เสียงอะ (ไม่มีตัวสะกดเขียนว่า -ะ)
5) คน ไม่มีรูปสระ → เสียงโอะ (เสียงสั้น) ไม่ใช่เสียงโอ
ข้อสังเกต: เป็น แข็ง กัน คน เป็นเสียงสั้น ส่วนเดินเป็นเสียงยาว แม้รูป เ-ิ จะดูเหมือนรูปที่ใช้กับเสียงสั้นก็ตาม ดังนั้นห้ามเดาเสียงสั้น-ยาวจากหน้าตารูปสระอย่างเดียว ให้ย้อนกลับไปหาเสียงเดิมเสมอ
อีกเรื่องที่ควรรู้คือ "รร" เมื่อมีตัวสะกดตามหลัง จะออกเสียงสระอะ เช่น พรรค อ่านว่า พัก ส่วนสระประสมเสียงสั้น (เอียะ เอือะ อัวะ) แทบไม่พบในคำที่มีตัวสะกด คำที่มีตัวสะกด เช่น เสียง เมือง ม้วน จึงใช้สระประสมเสียงยาว
สรุปสั้น ๆ
- เสียงสระมี 32 เสียง แต่รูปสระมี 21 รูป เพราะรูปเดียวอาจแทนหลายเสียงและบางเสียงต้องใช้หลายรูปประกอบกัน
- 32 เสียง = สระเดี่ยว 18 + สระประสม 6 + สระเกิน 8
- สระเดี่ยว 18 เสียงจับคู่สั้น-ยาวได้ 9 คู่ เช่น อะ-อา อิ-อี เอาะ-ออ เออะ-เออ
- สระประสมมี 3 แบบ คือ เอีย เอือ อัว แต่ละแบบมีเสียงสั้นและยาว (พบเสียงสั้นน้อยมาก)
- สระเกิน 8 รูป ได้แก่ อำ ใอ ไอ เอา ฤ ฤๅ ฦ ฦๅ ซึ่งมีเสียงพยัญชนะเกินมาด้วย เช่น เอา = อะ + ว
- เมื่อมีตัวสะกด รูปสระบางตัวเปลี่ยน เช่น เป็น = เอะ เดิน = เออ กัน = อะ และบางเสียงไม่มีรูปสระ เช่น คน = โอะ