ตอนที่ 5 ความสามารถทางเหตุผล

เตรียมสอบเข้ามหาวิทยาลัย ม.6อ่านประมาณ 6 นาทีแบบฝึก 10 ข้อ พร้อมเฉลย
วิดีโอบทนี้กำลังจัดทำระหว่างนี้อ่านเนื้อหา ดาวน์โหลดใบงาน และทำแบบฝึกด้านล่างได้เลย
หมายเหตุ โจทย์ในตอนนี้เป็นแนวข้อสอบที่แต่งขึ้นเพื่อฝึก ไม่ใช่ข้อสอบของจริง แบบฝึกในเว็บมี 4 ตัวเลือก ส่วนข้อสอบ TGAT2 ตามโครงสร้าง TCAS70 มี 5 ตัวเลือก

1) อนุกรมภาพ: ดูทีละองค์ประกอบ

ภาพในอนุกรมมักเปลี่ยนหลายอย่างพร้อมกัน ถ้าพยายามดูทั้งภาพทีเดียวจะสับสน ให้ แยกดูทีละองค์ประกอบ แล้วถามว่า "สิ่งนี้เปลี่ยนอย่างไรจากภาพหนึ่งไปอีกภาพหนึ่ง" เมื่อได้กฎของทุกองค์ประกอบแล้วจึงรวมกันเป็นคำตอบ

องค์ประกอบการเปลี่ยนที่พบบ่อย
จำนวนเพิ่มหรือลดทีละเท่ากัน เช่น จุด 1, 2, 3, ...
ตำแหน่งหมุนตามหรือทวนเข็มนาฬิกาทีละ 45° หรือ 90° หรือเลื่อนไปทีละช่อง
สีสลับขาวกับดำ หรือแรเงาเพิ่มทีละส่วน
รูปร่างจำนวนด้านเพิ่มขึ้น เช่น สามเหลี่ยม สี่เหลี่ยม ห้าเหลี่ยม
ขนาดใหญ่ขึ้นหรือเล็กลงตามลำดับ
ตัวอย่าง ภาพที่ 1 เป็นสี่เหลี่ยมที่มีจุดอยู่มุมบนซ้ายและมีเส้นตรงข้างใน 1 เส้น ภาพที่ 2 จุดอยู่มุมบนขวาและมีเส้น 2 เส้น ภาพที่ 3 จุดอยู่มุมล่างขวาและมีเส้น 3 เส้น ภาพที่ 4 คืออะไร
แยกดูทีละองค์ประกอบ ตำแหน่งจุดเลื่อนตามเข็มนาฬิกาทีละมุม ภาพถัดไปจุดจึงอยู่มุมล่างซ้าย ส่วนจำนวนเส้นเพิ่มทีละ 1 ภาพถัดไปจึงมี 4 เส้น
คำตอบคือสี่เหลี่ยมที่มีจุดอยู่มุมล่างซ้ายและมีเส้น 4 เส้น ตัวเลือกที่ถูกเพียงองค์ประกอบเดียวคือกับดัก

2) อุปมาอุปไมยภาพ: หากฎจากคู่แรก

โจทย์มักมีรูปแบบ "ภาพที่ 1 : ภาพที่ 2 = ภาพที่ 3 : ?" ให้หาว่าภาพที่ 1 เปลี่ยนเป็นภาพที่ 2 ด้วยวิธีใด เช่น หมุน พลิก สลับสี เพิ่มหรือลดส่วนประกอบ แล้วใช้วิธีเดียวกันกับภาพที่ 3 ข้อควรระวังคือตัวเลือกที่ เปลี่ยนถูกเพียงบางส่วน เช่น หมุนถูกแต่ลืมเปลี่ยนสี

ตัวอย่าง สามเหลี่ยมสีขาวชี้ขึ้น : สามเหลี่ยมสีดำชี้ลง = ลูกศรสีขาวชี้ซ้าย : ?
คู่แรกมีการเปลี่ยนสองอย่าง คือหมุน 180° (ชี้ขึ้นเป็นชี้ลง) และเปลี่ยนสีขาวเป็นสีดำ
นำกฎเดียวกันไปใช้กับลูกศรสีขาวชี้ซ้าย จะได้ ลูกศรสีดำชี้ขวา ส่วนลูกศรสีดำชี้ซ้ายลืมหมุน และลูกศรสีขาวชี้ขวาลืมเปลี่ยนสี

3) สรุปความ: ใช้ข้อมูลในโจทย์เท่านั้น

โจทย์สรุปความให้ข้อความมาชุดหนึ่ง แล้วถามว่าข้อสรุปใดถูกต้อง หลักสำคัญคือ ข้อสรุปต้องเป็นจริงแน่นอนจากข้อมูลที่ให้ แม้ข้อสรุปจะฟังดูสมเหตุสมผลในชีวิตจริง ถ้าโจทย์ไม่ได้บอกก็ถือว่าสรุปไม่ได้ อีกเรื่องที่ต้องระวังคือ "นักกีฬาทุกคนว่ายน้ำเป็น" ไม่ได้แปลว่า "คนที่ว่ายน้ำเป็นทุกคนเป็นนักกีฬา"

ข้อความแบบ "ถ้า...แล้ว..." ใช้หลักในตารางนี้ เช่น "ถ้าฝนตก แล้วงานจะเลื่อน"

สิ่งที่รู้เพิ่มผลการสรุป
ฝนตกสรุปได้ว่างานเลื่อน
งานไม่เลื่อนสรุปได้ว่าฝนไม่ตก
งานเลื่อนสรุปไม่ได้ว่าฝนตก เพราะงานอาจเลื่อนด้วยเหตุอื่น
ฝนไม่ตกสรุปไม่ได้ว่างานไม่เลื่อน

โจทย์เปรียบเทียบ เช่น ใครสูงกว่าใคร ให้วาดเส้นตรงหนึ่งเส้น แล้ววางชื่อเรียงจากมากไปน้อยทีละเงื่อนไข จะเห็นลำดับทั้งหมดในครั้งเดียว

ตัวอย่าง "สมาชิกทุกคนในชมรมดนตรีเล่นเครื่องดนตรีได้อย่างน้อยหนึ่งชิ้น และนิดเล่นกีตาร์ได้" ข้อสรุป "นิดเป็นสมาชิกชมรมดนตรี" ถูกหรือไม่
วิธีคิด ข้อมูลบอกว่าสมาชิกชมรมทุกคนเล่นดนตรีได้ แต่ไม่ได้บอกว่าคนที่เล่นดนตรีได้ทุกคนต้องอยู่ในชมรม นิดอาจเล่นกีตาร์ได้โดยไม่ได้เป็นสมาชิกก็ได้ ข้อสรุปนี้จึง สรุปไม่ได้

4) วิเคราะห์ข้อความ: จัดตำแหน่งจากเงื่อนไข

โจทย์แบบนี้ให้เงื่อนไขหลายข้อเกี่ยวกับตำแหน่งหรือลำดับ แล้วให้ตัดสินข้อสรุป ในตัวอย่างของหน้าโครงสร้างข้อสอบ โจทย์ให้ข้อสรุปมาสองข้อ แล้วให้เลือกว่าข้อสรุปใดถูก ผิด หรือสรุปไม่ได้แน่ชัด ขั้นตอนที่ใช้ได้ทุกข้อมีดังนี้

  1. วาดช่องตามจำนวนตำแหน่งลงกระดาษทด
  2. ใส่ข้อมูลที่ระบุตำแหน่งแน่นอนก่อน
  3. ใช้เงื่อนไขที่จำกัดมากที่สุดต่อ เช่น "อยู่ติดกัน" หรือ "ไม่อยู่ริม"
  4. ถ้ายังไม่ลงตัว ให้แตกเป็นกรณี และเขียนทุกกรณีที่เป็นไปได้
  5. ตัดสินข้อสรุป: ถูกในทุกกรณี = ถูกแน่นอน · ผิดในทุกกรณี = ผิดแน่นอน · ถูกบางกรณีผิดบางกรณี = สรุปไม่ได้แน่ชัด
ตัวอย่าง หนังสือ 5 เล่ม คือ คณิต ไทย อังกฤษ วิทย์ และสังคม วางเรียงบนชั้นตำแหน่งที่ 1–5 จากซ้ายไปขวา โดยคณิตอยู่ตำแหน่งที่ 2 ไทยอยู่ติดกับคณิต อังกฤษไม่อยู่ริมทั้งสองด้าน และวิทย์อยู่ทางขวาของสังคม (ไม่จำเป็นต้องติดกัน) หนังสือที่ตำแหน่งที่ 5 คือเล่มใด
ตำแหน่งที่ 5 เป็นอังกฤษไม่ได้เพราะเป็นริม เป็นไทยไม่ได้เพราะไม่ติดตำแหน่งที่ 2 และเป็นสังคมไม่ได้เพราะต้องมีวิทย์อยู่ทางขวา จึงต้องเป็น วิทย์
ส่วนไทยอาจอยู่ตำแหน่งที่ 1 หรือ 3 ก็ได้ ถ้ามีข้อสรุปว่า "ไทยอยู่ตำแหน่งที่ 1" ต้องตอบว่าสรุปไม่ได้แน่ชัด

สรุปสั้น ๆ

  • อนุกรมภาพให้แยกดูทีละองค์ประกอบ ทั้งจำนวน ตำแหน่ง สี รูปร่าง และขนาด
  • อุปมาอุปไมยภาพให้หากฎจากคู่แรกให้ครบทุกการเปลี่ยน แล้วใช้กฎเดียวกันกับภาพที่สาม
  • ข้อสรุปต้องเป็นจริงแน่นอนจากข้อมูลในโจทย์ ไม่ใช้ความรู้หรือความรู้สึกของเราเอง
  • ทุก A เป็น B ไม่ได้แปลว่าทุก B เป็น A
  • ถ้า P แล้ว Q: รู้ว่า Q ไม่เกิดสรุปได้ว่า P ไม่เกิด แต่รู้ว่า Q เกิดสรุปไม่ได้ว่า P เกิด
  • โจทย์จัดตำแหน่งให้วาดช่อง ใส่ข้อมูลแน่นอนก่อน แล้วแตกกรณีที่เหลือ
  • ถูกทุกกรณีคือถูกแน่นอน ถูกบางกรณีคือสรุปไม่ได้แน่ชัด
PDF
ดาวน์โหลดใบงาน TGAT2 การคิดอย่างมีเหตุผลสรุปเนื้อหา แบบฝึกหัด และเฉลยท้ายเล่ม พิมพ์แจกในห้องเรียนได้

แบบฝึกหัด กดเลือกคำตอบ แล้วดูเฉลยได้ทันที

1.ภาพที่ 1 เป็นสามเหลี่ยมมีจุดข้างใน 1 จุด ภาพที่ 2 เป็นสี่เหลี่ยมมีจุด 2 จุด ภาพที่ 3 เป็นห้าเหลี่ยมมีจุด 3 จุด ภาพที่ 4 เป็นหกเหลี่ยมมีจุด 4 จุด ภาพที่ 5 ควรเป็นภาพใด
มีสององค์ประกอบที่เปลี่ยน คือจำนวนด้านเพิ่มทีละ 1 และจำนวนจุดเพิ่มทีละ 1 ภาพที่ 5 จึงเป็นเจ็ดเหลี่ยมที่มีจุด 5 จุด ตัวเลือกอื่นถูกเพียงองค์ประกอบเดียว
2.ลูกศรในภาพที่ 1 ถึง 3 ชี้ขึ้น ชี้เฉียงขึ้นไปทางขวา และชี้ไปทางขวา ตามลำดับ ถ้ากฎยังคงเดิม ลูกศรในภาพที่ 4 จะชี้ไปทางใด
ลูกศรหมุนตามเข็มนาฬิกาครั้งละ 45 องศา จากชี้ขึ้นไปเฉียงขวาบน แล้วไปทางขวา ขั้นถัดไปจึงเป็นเฉียงลงไปทางขวา คนที่ตอบชี้ลงคิดว่าหมุนครั้งละ 90 องศา
3.ภาพที่ 1 ถึง 4 เป็นจุดที่เรียงเป็นรูปสามเหลี่ยม มีจุด 1, 3, 6 และ 10 จุดตามลำดับ ภาพที่ 5 จะมีจุดกี่จุด
จำนวนจุดเพิ่มขึ้น 2, 3, 4 ตามลำดับ เพราะแต่ละภาพเติมแถวใหม่ที่ยาวกว่าเดิมหนึ่งจุด ภาพที่ 5 จึงเพิ่ม 5 จุด ได้ 10 + 5 = 15 จุด คนที่ตอบ 14 คิดว่าเพิ่มเท่าเดิมทีละ 4
4.ลูกศรชี้ขึ้นอยู่ในวงกลม : ลูกศรชี้ลงอยู่ในวงกลม = ลูกศรชี้ซ้ายอยู่ในสี่เหลี่ยม : ?
คู่แรกลูกศรหมุนกลับทิศ 180 องศา ส่วนกรอบวงกลมไม่เปลี่ยน เมื่อใช้กฎเดียวกัน ลูกศรชี้ซ้ายจึงกลายเป็นชี้ขวาและยังอยู่ในสี่เหลี่ยม ตัวเลือกที่เปลี่ยนกรอบเป็นวงกลมเปลี่ยนสิ่งที่ไม่ควรเปลี่ยน
5.วงกลมเล็กอยู่ในสี่เหลี่ยมใหญ่ : สี่เหลี่ยมเล็กอยู่ในวงกลมใหญ่ = สามเหลี่ยมเล็กอยู่ในหกเหลี่ยมใหญ่ : ?
คู่แรกสลับรูปข้างในกับรูปข้างนอก วงกลมที่อยู่ข้างในย้ายออกมาเป็นกรอบ และสี่เหลี่ยมที่เป็นกรอบย้ายเข้าไปข้างใน เมื่อใช้กฎเดียวกัน จึงได้หกเหลี่ยมเล็กอยู่ในสามเหลี่ยมใหญ่ ตัวเลือกที่นำวงกลมหรือสี่เหลี่ยมมาใช้ เป็นการลอกรูปจากคู่แรกโดยไม่ได้ใช้กฎ
6.ข้อมูล: นักกีฬาทุกคนในทีมนี้ว่ายน้ำเป็น และสมชายว่ายน้ำเป็น ข้อสรุปใดถูกต้อง
ข้อมูลบอกว่านักกีฬาในทีมทุกคนว่ายน้ำเป็น แต่ไม่ได้บอกว่าคนที่ว่ายน้ำเป็นต้องอยู่ในทีม สมชายจึงอาจอยู่หรือไม่อยู่ในทีมก็ได้ ส่วนข้อที่ว่านักกีฬาบางคนว่ายน้ำไม่เป็นขัดกับข้อมูลโดยตรง
7.ข้อมูล: ต้นสูงกว่าแบงก์ แบงก์สูงกว่าเจแต่เตี้ยกว่าโอ๊ต และโอ๊ตเตี้ยกว่าต้น พิจารณาข้อสรุป 3 ข้อ ข้อสรุปที่ 1 ต้นสูงที่สุด ข้อสรุปที่ 2 เจเตี้ยที่สุด ข้อสรุปที่ 3 แบงก์สูงเป็นอันดับสอง ข้อสรุปใดถูกต้อง
เรียงจากสูงไปเตี้ยได้ว่า ต้น โอ๊ต แบงก์ เจ ต้นจึงสูงที่สุดและเจเตี้ยที่สุดจริง แต่แบงก์สูงเป็นอันดับสาม ไม่ใช่อันดับสอง เพราะโอ๊ตสูงกว่าแบงก์
8.ข้อมูล: ถ้าฝนตก การแข่งขันกีฬาสีจะเลื่อนออกไป ปรากฏว่าวันนี้การแข่งขันไม่ได้เลื่อน ข้อสรุปใดถูกต้อง
ถ้าฝนตกการแข่งขันต้องเลื่อน เมื่อการแข่งขันไม่เลื่อน จึงสรุปได้ว่าฝนไม่ตก ต่างจากกรณีที่รู้ว่าการแข่งขันเลื่อน ซึ่งสรุปไม่ได้ว่าฝนตก เพราะอาจเลื่อนด้วยเหตุอื่น
9.บ้าน 4 หลังเรียงเป็นแถว หมายเลข 1–4 จากซ้ายไปขวา มีแดง ขาว ดำ เขียว อยู่หลังละ 1 คน โดยแดงอยู่ติดกับขาว ดำอยู่หลังที่ 1 และเขียวไม่ได้อยู่ติดกับดำ ข้อสรุปที่ 1 เขียวอยู่หลังที่ 4 ข้อสรุปที่ 2 แดงอยู่หลังที่ 2 ข้อใดถูกต้อง
ดำอยู่หลังที่ 1 เขียวไม่ติดดำจึงอยู่หลังที่ 3 หรือ 4 ถ้าเขียวอยู่หลังที่ 3 แดงกับขาวจะต้องอยู่หลังที่ 2 กับ 4 ซึ่งไม่ติดกัน จึงเป็นไปไม่ได้ เขียวต้องอยู่หลังที่ 4 แน่นอน ส่วนแดงกับขาวอยู่หลังที่ 2 และ 3 สลับกันได้ ข้อสรุปเรื่องแดงจึงสรุปไม่ได้แน่ชัด
10.นักเรียน 5 คน คือ P Q R S T ได้คะแนนสอบไม่ซ้ำกัน P ได้มากกว่า Q, R ได้น้อยกว่า S แต่มากกว่า P และ T ได้น้อยที่สุด ใครได้คะแนนเป็นอันดับที่ 3
จากเงื่อนไขเรียงจากมากไปน้อยได้ S, R, P, Q, T เพราะ S มากกว่า R, R มากกว่า P, P มากกว่า Q และ T น้อยที่สุด อันดับที่ 3 จึงเป็น P คนที่ตอบ R มักลืมว่า S อยู่เหนือ R