1) อนุกรม: หากฎให้เจอเร็ว
โจทย์อนุกรมให้ลำดับของจำนวนมาแล้วถามจำนวนถัดไปหรือจำนวนที่หายไป วิธีที่เร็วที่สุดคือ ไล่ตรวจตามลำดับจากกฎง่ายไปกฎยาก แทนการเดาสุ่ม
- ดูผลต่างของพจน์ที่ติดกัน ถ้าผลต่างคงที่ แปลว่าบวกหรือลบด้วยจำนวนเดิม
- ถ้าผลต่างไม่คงที่ ให้ดูผลต่างของผลต่าง (ผลต่างชั้นที่สอง)
- ถ้าจำนวนโตหรือลดเร็วมาก ให้ลองหาร ดูว่าคูณหรือหารด้วยจำนวนเดิมหรือไม่
- ถ้าค่าขึ้นลงสลับกัน ให้แยกพจน์ตำแหน่งคี่กับตำแหน่งคู่ออกเป็นสองชุด
- สุดท้ายลองกฎพิเศษ เช่น กำลังสอง หรือบวกสองพจน์ก่อนหน้า
| กฎ | ตัวอย่าง | พจน์ถัดไป |
|---|---|---|
| บวกเท่ากันทุกครั้ง | 4, 11, 18, 25 | 32 (บวก 7) |
| ผลต่างเพิ่มขึ้นทีละ 1 | 1, 2, 4, 7, 11 | 16 (ผลต่าง 1, 2, 3, 4, 5) |
| คูณเท่ากันทุกครั้ง | 3, 6, 12, 24 | 48 (คูณ 2) |
| คูณ 2 แล้วบวก 1 | 2, 5, 11, 23 | 47 |
| สลับสองชุด | 1, 10, 3, 20, 5, 30 | 7 (ชุดคี่ 1, 3, 5 · ชุดคู่ 10, 20, 30) |
| กำลังสอง | 1, 4, 9, 16 | 25 |
| บวกสองพจน์ก่อนหน้า | 1, 1, 2, 3, 5, 8 | 13 |
ผลต่างคือ 3, 5, 7, 9 ซึ่งเพิ่มขึ้นทีละ 2 ผลต่างถัดไปจึงเป็น 11
พจน์ถัดไป = 26 + 11 = 37
ตรวจอีกทาง ลำดับนี้คือ \(n^2 + 1\) เมื่อ n = 1, 2, 3, ... พจน์ที่ 6 คือ \(6^2 + 1 = 37\) ตรงกัน
2) การเปรียบเทียบเชิงปริมาณ
โจทย์แบบนี้ให้ปริมาณมาหลายค่า แล้วให้ตัดสินว่าค่าใดมากกว่า เท่ากัน หรือข้อมูลไม่เพียงพอที่จะเปรียบเทียบ ในตัวอย่างของหน้าโครงสร้างข้อสอบ เทียบปริมาณ 3 ค่าพร้อมกัน ในเว็บนี้เราฝึกเทียบ 2 ค่า (A กับ B) ซึ่งใช้หลักคิดเดียวกัน
- ไม่ต้องคำนวณถึงค่าที่แน่นอน ถ้าบอกได้ว่าอะไรมากกว่าก็พอ เช่น เทียบ \(\sqrt{50}\) กับ 7 เพราะ \(7 = \sqrt{49}\) จึงรู้ทันทีว่า \(\sqrt{50}\) มากกว่า
- ร้อยละสลับกันได้ x% ของ y เท่ากับ y% ของ x เสมอ เช่น 30% ของ 70 = 70% ของ 30 = 21
- มีตัวแปรต้องลองหลายค่า ลองทั้งจำนวนที่มากกว่า 1 จำนวนระหว่าง 0 กับ 1 และค่าอื่นที่โจทย์อนุญาต ถ้าผลการเทียบเปลี่ยนไปตามค่าที่แทน แปลว่าข้อมูลไม่เพียงพอ
ลอง x = 2 ได้ A = 4 และ B = 2 จึงได้ว่า A มากกว่า
ลอง x = 0.5 ได้ A = 0.25 และ B = 0.5 จึงได้ว่า B มากกว่า
ผลการเทียบเปลี่ยนตามค่า x คำตอบจึงเป็น "ข้อมูลไม่เพียงพอที่จะเปรียบเทียบ" คนที่ลองแค่ x = 2 ค่าเดียวจะตอบผิดว่า A มากกว่าเสมอ
3) ความเพียงพอของข้อมูล
โจทย์ให้คำถาม 1 ข้อกับข้อมูล 2 ชุด แล้วถามว่าต้องใช้ข้อมูลชุดใดจึงตอบคำถามได้ ในตัวอย่างของหน้าโครงสร้าง ตัวเลือกมี 5 แบบ ดังนี้
- ใช้ข้อมูลชุดที่ 1 ชุดเดียวก็ตอบได้ แต่ชุดที่ 2 ใช้ตอบไม่ได้
- ใช้ข้อมูลชุดที่ 2 ชุดเดียวก็ตอบได้ แต่ชุดที่ 1 ใช้ตอบไม่ได้
- ต้องใช้ข้อมูลทั้งสองชุดร่วมกันจึงตอบได้
- ใช้ข้อมูลชุดใดชุดหนึ่งก็ตอบได้
- ใช้ข้อมูลทั้งสองชุดแล้วก็ยังตอบไม่ได้
หัวใจของโจทย์แบบนี้คือ ไม่ต้องหาคำตอบจริงให้เสร็จ แค่รู้ว่า "หาได้หรือไม่" ก็พอ ให้ตรวจตามลำดับ คือ ชุดที่ 1 อย่างเดียว → ชุดที่ 2 อย่างเดียว → ถ้าแยกกันไม่พอทั้งคู่ จึงลองรวมกัน
ชุดที่ 1 อย่างเดียว: สี่เหลี่ยม 5 × 10 และ 7 × 8 มีความยาวรอบรูป 30 เท่ากัน แต่พื้นที่ 50 กับ 56 ไม่เท่ากัน จึงไม่พอ
ชุดที่ 2 อย่างเดียว: รู้แค่รูปร่าง ไม่รู้ขนาด จึงไม่พอ
รวมกัน: ให้ด้านกว้าง w จะได้ \(2(2w + w) = 30\) ดังนั้น w = 5 ด้านยาว 10 พื้นที่ 50 ตารางเซนติเมตร
สรุป ต้องใช้ข้อมูลทั้งสองชุดร่วมกัน
4) โจทย์ปัญหา: ร้อยละ อัตราส่วน ความเร็ว และงาน
| เรื่อง | หลักที่ต้องจำ |
|---|---|
| ลดราคาซ้อน | ลด a% แล้วลดอีก b% จากราคาที่ลดแล้ว เหลือ \((1-\frac{a}{100})(1-\frac{b}{100})\) ของราคาเดิม ไม่ใช่ลด a + b เปอร์เซ็นต์ |
| อัตราส่วน | ชาย : หญิง = 2 : 3 แปลว่าหญิงเป็น \(\frac{3}{5}\) ของทั้งหมด |
| ความเร็วเฉลี่ย | ระยะทางรวม ÷ เวลารวม ไม่ใช่ค่าเฉลี่ยของความเร็วสองค่า |
| งานร่วมกัน | คนแรกทำเสร็จใน a วัน คนที่สองใน b วัน ทำพร้อมกันได้วันละ \(\frac{1}{a}+\frac{1}{b}\) ของงาน |
| ค่าเฉลี่ย | ผลรวม = ค่าเฉลี่ย × จำนวน |
งานที่ทำได้ต่อวันเมื่อช่วยกัน = \(\frac{1}{6}+\frac{1}{3}=\frac{1}{2}\) ของงาน จึงเสร็จใน 2 วัน
ผลรวมเดิม = 5 × 70 = 350 ผลรวมใหม่ = 350 + 88 = 438 ค่าเฉลี่ยใหม่ = 438 ÷ 6 = 73 คะแนน
เมื่อตั้งสมการแล้วรู้สึกว่ายาว ให้ลองนำตัวเลือกไปแทนในโจทย์ทีละตัว เริ่มจากค่ากลาง ๆ ก่อน ถ้าค่าที่ได้มากไปหรือน้อยไป จะรู้ทันทีว่าควรลองตัวเลือกที่มากขึ้นหรือน้อยลง วิธีนี้มักเร็วกว่าการแก้สมการเต็มรูปแบบ
สรุปสั้น ๆ
- หากฎอนุกรมตามลำดับ: ผลต่าง ผลต่างชั้นที่สอง การคูณ แยกสองชุด แล้วจึงกฎพิเศษ
- การเปรียบเทียบเชิงปริมาณไม่จำเป็นต้องคำนวณค่าแน่นอน ขอแค่รู้ว่าค่าใดมากกว่า
- ถ้ามีตัวแปร ให้ลองแทนหลายค่า ถ้าผลการเทียบเปลี่ยน แปลว่าข้อมูลไม่เพียงพอ
- ความเพียงพอของข้อมูล ตรวจชุดที่ 1 อย่างเดียว ชุดที่ 2 อย่างเดียว แล้วจึงรวมกัน
- ลดราคาซ้อนให้คูณส่วนที่เหลือ ไม่ใช่นำเปอร์เซ็นต์มาบวกกัน
- อัตราเร็วเฉลี่ยคือระยะทางรวมหารด้วยเวลารวม